Dieta w niedoczynności tarczycy – co jeść, czego unikać?

Niedoczynność tarczycy wymaga specjalnej uwagi również w kontekście diety. O ile leczenie farmakologiczne jest w tym wypadku decydujące, to odpowiednia dieta może je wyraźnie wspomóc, a nieodpowiednia – równie wyraźnie zaburzyć. Upewnij się zatem, co jeść, a czego zdecydowanie nie, jeśli niedoczynność tarczycy dotyczy Ciebie lub Twoich bliskich!

 

• Niedoczynność tarczycy a dieta
• Ogólne zasady żywienia przy niedoczynności tarczycy i przyjmowaniu leków
• Niedoczynność tarczycy a dieta odchudzająca
• Jakie witaminy i składniki mineralne będą najcenniejsze w diecie towarzyszącej niedoczynności tarczycy?
• Produkty dozwolone przy niedoczynności tarczycy
• Czego unikać na diecie przy niedoczynności tarczycy?
• Jak może wyglądać Twój przykładowy jadłospis w diecie przy niedoczynności tarczycy?
• Podsumowanie: najczęściej zadawane pytania (FAQ):

 

Niedoczynność tarczycy a dieta

Niedoczynność tarczycy wiąże się ze zmniejszoną produkcją hormonów tarczycy T3 (trijodotyroniny) oraz T4 (tyroksyny), co z kolei skutkuje spowolnieniem procesów metabolicznych. W praktyce dla osoby dotkniętej niedoczynnością może oznaczać to zmęczenie, przyrost masy ciała, uczucie zimna, pogorszenie stanu skóry, włosów czy paznokci, problemy z koncentracją oraz – często – zaparcia. Dieta w niedoczynności tarczycy nie odbiega znacząco od codziennej zdrowej diety (przy czym podkreślić trzeba jeszcze raz: zdrowej), natomiast należy przestrzegać kilku dodatkowych zasad, które występują tylko w zaleceniach żywieniowych dotyczących tej właśnie jednostki chorobowej. Utrzymanie odpowiedniej diety może codziennie wspierać proces leczenia farmakologicznego i przynosić wymiernie lepsze efekty, a przy okazji – zdrowe żywienie nie pozostaje przecież bez znaczenia dla kondycji całego organizmu i Twojego samopoczucia, prawda?

Ogólne zasady żywienia przy niedoczynności tarczycy i przyjmowaniu leków

Co do zasady, dzień żywieniowy powinien być podzielony na 4 do 5 posiłków. Przerwy między posiłkami powinny wynosić od 3-4 godzin, a ostatni posiłek powinien być spożyty na około 2-3 godziny przed snem. Utrzymanie takiej regularności pomaga organizmowi przyzwyczaić się do określonego rytmu pracy i – w efekcie – poprawić nieco metabolizm.

Żywienie na pewno trzeba skoordynować z przyjmowanymi lekami. Zazwyczaj dotyczy to porannych posiłków, przed którymi przyjmowana jest lewotyroksyna. Zaleca się minimum pół godziny przerwy między przyjęciem leku a zjedzeniem śniadania, przy czym i tak warto w tym śniadaniu unikać takich smaczków jak kawa czy produkty sojowe. Szczegóły podawania leku zawsze dobrze jest skonsultować z lekarzem, który go przepisuje.

W przypadku nadwagi lub otyłości należałoby również zredukować masę ciała, choć w tym temacie trzeba zachować ostrożność i najlepiej podejść do sprawy w konsultacji z dietetykiem lub lekarzem. Dlaczego? Tempo redukcji powinno być umiarkowane, a nawet wolne, gdyż bardzo duży deficyt kaloryczny (zdarzający się, gdy chcemy jak najszybciej stracić zbędne kilogramy) przyczynia się do wzrostu stężenia hormonu TSH.

Niedoczynność tarczycy a dieta odchudzająca

No właśnie. Temat jest o tyle ważny, że niedoczynności tarczycy nadwaga towarzyszy niestety dość często. Wzrost masy ciała bywa spowodowany:

• spowolnieniem metabolizmu, związanym z obniżeniem podstawowej przemiany materii
• podwyższeniem poziomu kortyzolu, który przyczynia się do zwiększonego odkładania się tkanki tłuszczowej.

Nie ma jednej uniwersalnej diety rekomendowanej dla osób z niedoczynnością tarczycy. Należy ją dobrać indywidualnie dla każdej osoby, w oparciu o jej potrzeby, preferencje smakowe, ale również występowanie dodatkowych jednostek chorobowych.

Utrata masy ciała w przypadku chorób tarczycy często jest trudna, jednak nie niemożliwa. Jak wspomnieliśmy wyżej – nie może być drastyczna, tym bardziej więc należy dobierać dietę (i podaż energii) indywidualnie. I – tradycyjnie – niezwykle cenne będzie dodanie do diety aktywności fizycznej!

Jakie witaminy i składniki mineralne będą najcenniejsze w diecie towarzyszącej niedoczynności tarczycy?

• Jod - składnik hormonów tarczycy, niezbędny do ich produkcji. Zarówno nadmiar jak i niedobór jodu może mieć niekorzystny wpływ na działanie tarczycy. Niewystarczająca jego ilość może powodować powstawanie wola tarczycowego, a zbyt duża podaż prowadzi do efektu Wolffa-Chainkoffa.

Jod słusznie kojarzy Ci się z morzem. A jako że nie każdy może korzystać z nadmorskiej bryzy, warto sięgać po morskie ryby i skorupiaki. W Polsce obowiązkowo jodowana jest także sól, choć akurat w tym wypadku z oczywistych względów należy zachować umiar.

• Selen - jest składnikiem enzymów, które uczestniczą w przemianach T3 i T4 (hormonów tarczycy). W skrócie: odpowiada za przyswajanie jodu, do tego chroni tkankę tarczycową przed stresem oksydacyjnym. Cenny, ale trzeba z nim uważać: granica między dawką terapeutyczną a toksyczną jest dość cienka. Dlatego ewentualna suplementacja selenu zawsze musi być prowadzona pod opieką specjalisty.

Jeśli chodzi o naturalne źródła selenu, to znów kłaniają się ryby. Oprócz tego produkty zbożowe, podroby, nasiona roślin strączkowych i… orzechy brazylijskie. Przy czym zawartość selenu w wielu produktach uzależniona jest od gleby, na której rosła dana roślina.

• Żelazo – również niezbędne w produkcji hormonów tarczycy. Jego niedobór może wpłynąć zarówno na wzrost poziomu TSH, jak i spadek stężenia hormonu T3. Najbardziej powszechnym źródłem żelaza jest mięso, ale nie tylko (sporo piszemy o tym w tekście „Żelazo u wegan – jak uniknąć niedoboru?”).

• Witamina D - zmniejsza produkcję cytokin prozapalnych i stymuluje wytwarzanie cytokin przeciwzapalnych. Zazwyczaj jej stężenie w przypadku osób chorych na niedoczynność tarczycy jest niższe niż u zdrowych. Zresztą – nasze polskie warunki bytowania są akurat dostatecznym powodem, by witaminę D suplementować bez względu na kondycję tarczycy – i to nawet całorocznie, choć warto to indywidualnie potwierdzić konsultacją z lekarzem.

• Błonnik pokarmowy – o tego jegomościa też koniecznie trzeba zadbać. Jest niezwykle cenny w kontekście usprawniania niektórych procesów trawiennych czy usuwania produktów przemiany materii, czyli ważnych bolączek osób cierpiących na niedoczynność tarczycy. Mówiąc wprost – błonnik pokarmowy będzie lekiem na większość zaparciowego zła. Tutaj ważne jest jeszcze dodanie do niego dużych ilości wody wypijanej w ciągu dnia.

Błonnik dostarczysz spożywając (ponownie) pełnoziarniste produkty zbożowe, otręby, orzechy, pestki, nasiona i oczywiście warzywa i owoce, szczególnie surowe, choć ten temat będzie jeszcze poruszony niżej (chodzi o tzw. warzywa krzyżowe).

 

Produkty dozwolone przy niedoczynności tarczycy

Dieta tarczycowa powinna opierać się na dostarczeniu produktów spożywczych ze wszystkich grup (węglowodanów, tłuszczów – szczególnie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3, białka). Jak w przypadku każdej zdrowej diety – im bardziej będzie zróżnicowana, tym większe szanse na dostarczenie wielu ważnych witamin i składników mineralnych oraz możliwości ich przyswojenia.

W ogólności jednak dieta przy niedoczynności tarczycy ma bardzo długą listę produktów dozwolonych, lepiej więc skupić się na kilku szczególnych przypadkach tych produktów, które zdecydowanie się odradza.

Czego unikać na diecie przy niedoczynności tarczycy?

Jak w każdej zdrowej codziennej diecie powinno się ograniczyć oczyszczone produkty zbożowe np. pszenne pieczywo, drobne kasze, biały ryż, jasne makarony oraz gotowe wyroby cukiernicze. Co wyeliminować? Żywność wysokoprzetworzoną, zawierającą konserwanty, wzmacniacze smaku czy barwniki, wszelkiego rodzaju fast foody. Ograniczyć warto także smażenie i źródła nasyconych kwasów tłuszczowych.

Substancje wolotwórcze i warzywa krzyżowe – czy kalafior szkodzi tarczycy?!

I tu właśnie przechodzimy do tych „wykluczeń”, które są charakterystyczne właśnie dla diety towarzyszącej niedoczynności tarczycy. Skąd cudzysłów? Żeby od razu zaznaczyć i zapewnić: pogłoski, że osoby z niedoczynnością nie mogą jeść kapusty, kalafiora czy brukselki, to mit. Owszem – warzywa zwane krzyżowymi (kalafior, brokuł, brukselka, kapusta, kalarepa i inne), a także strączki czy np. orzechy ziemne, zawierają substancje wolotwórcze (inaczej: goitrogeny). Ich działanie polega na wiązaniu się z jodem, przez co nie może on efektywnie uczestniczyć w syntezie hormonów. Dalszą konsekwencją może być przerost gruczołu tarczycy (powstanie tzw. wola).

Ale. „Ograniczyć” nie znaczy „wyeliminować”. Wszelkie badania wskazują, że musielibyśmy spożywać bardzo regularnie (codziennie) znaczne ilości tych konkretnych produktów, by miały one negatywny wpływ na działanie tarczycy. Spożycie brokuła dwa razy w tygodniu nie będzie miało negatywnych skutków. Przeciwnie! To, ile dobrego może dostarczyć do naszego organizmu taki brokuł lub brukselka jest nieporównywalne z potencjalnym zagrożeniem ze strony substancji wolotwórczych.

Ponadto: obróbka termiczna (przede wszystkim gotowanie w wodzie bez przykrycia) oraz fermentacja redukują zawartość substancji wolotwórczych w warzywach krzyżowych. Dlatego jedzenie kapusty kiszonej zamiast surowej to już zupełnie inna bajka!

Jak może wyglądać Twój przykładowy jadłospis w diecie przy niedoczynności tarczycy?

• Śniadanie: Owsianka na jogurcie z orzechami laskowymi i malinami
• II Śniadanie: Kanapka z pełnoziarnistego pieczywa z awokado i pomidorem
• Obiad: Pulpeciki z kurczaka w sosie koperkowym z brązowym ryżem i surówką z marchewki
• Podwieczorek: Serek wiejski z ogórkiem i papryką
• Kolacja: Krem z pomidorów

Nic nadzwyczajnego, prawda? No właśnie! W wypadku diety przy niedoczynności tarczycy większą trudnością jest nie dobór składników, lecz utrzymanie płynności żywienia, stałych godzin posiłków i zróżnicowania diety bez korzystania z przetworzonych „gotowców”. Dlatego świetnym rozwiązaniem może okazać się oferta cateringu pudełkowego Body Chief – w przypadku diety pudełkowej Low IG menu doskonale koresponduje z zaleceniami dla osób z niedoczynnością tarczycy, a regularne spożywanie posiłków i ich odpowiedni bilans są pewne! 

Podsumowanie: najczęściej zadawane pytania (FAQ):

Czy jest specjalna dieta dla osób z niedoczynnością tarczycy?

Trzymanie się zasad zdrowej diety może być mocnym wsparciem dla leczenia farmakologicznego i z reguły przestrzeganie standardowych jej zasad daje już świetne efekty. Nie ma jednak specjalnej diety stworzonej specjalnie pod to schorzenie – warto konsultować schemat żywienia indywidualnie z lekarzem lub dietetykiem.

Na jakie witaminy i składniki mineralne trzeba zwrócić uwagę przy niedoczynności tarczycy?

Najważniejsze to jod, selen, żelazo, cynk, witamina D oraz błonnik pokarmowy. Większość z nich ma decydujące znaczenie dla procesów syntezy hormonów tarczycy. Niemniej ewentualna suplementacja (szczególnie jodu i selenu) musi być konsultowana ze specjalistą. Błonnik z kolei jest wartościowy w kontekście częstych problemów z zaparciami.

Czym są warzywa krzyżowe i jaki mają związek z niedoczynnością tarczycy?

Warzywa krzyżowe (m.in. kapusta, brokuły, kalafior, kalarepa, jarmuż) zawierają substancje wolotwórcze, które mają wpływ na wiązanie jodu i uniemożliwianie mu wchodzenia w konieczne dla pracy tarczycy syntezy.

Czy osoby z niedoczynnością tarczycy mogą jeść kapustę, kalafior albo brokuły?

Tak – ponieważ szkodliwe ilości substancji wolotwórczych oznaczałyby spożywanie tych warzyw codziennie (co w praktyce raczej się nie zdarza). Przy zróżnicowanej, zdrowej diecie podaż warzyw krzyżowych nie zagraża funkcjonowaniu tarczycy, jest za to bardzo cenna pod kątem różnych wartości odżywczych. Warto też pamiętać, że gotowanie oraz fermentacja zmniejszają stężenie substancji wolotwórczych w tych warzywach.

 

Jeśli masz dodatkowe pytania zachęcamy do kontaktu z dietetykiem Body Chief pod numerem telefonu +48 601 444 466 lub adresem e-mail [email protected]

Autorka: